<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>व्लादिमीर पुतिन</title>
	<atom:link href="https://fastnewsglobe.com/tag/%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A5%80%E0%A4%B0-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%A8/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://fastnewsglobe.com</link>
	<description></description>
	<lastBuildDate>Thu, 04 Dec 2025 01:11:15 +0000</lastBuildDate>
	<language>en-US</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=6.9</generator>

<image>
	<url>https://i0.wp.com/fastnewsglobe.com/wp-content/uploads/2025/03/fastnewsglobe.png?fit=32%2C32&#038;ssl=1</url>
	<title>व्लादिमीर पुतिन</title>
	<link>https://fastnewsglobe.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
<site xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">242798455</site>	<item>
		<title>Explained: व्लादिमीर पुतिन का भारत दौरा कितना ऐतिहासिक, क्या सर्द पड़े रिश्तों में गर्माहट आएगी, अमेरिका-यूरोप को जलन क्यों?</title>
		<link>https://fastnewsglobe.com/explained-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%b2%e0%a4%be%e0%a4%a6%e0%a4%bf%e0%a4%ae%e0%a5%80%e0%a4%b0-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%a4%e0%a4%bf%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%a4/</link>
					<comments>https://fastnewsglobe.com/explained-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%b2%e0%a4%be%e0%a4%a6%e0%a4%bf%e0%a4%ae%e0%a5%80%e0%a4%b0-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%a4%e0%a4%bf%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%a4/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Admin]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 04 Dec 2025 01:11:15 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[World News]]></category>
		<category><![CDATA[abp explainer]]></category>
		<category><![CDATA[america]]></category>
		<category><![CDATA[Britain]]></category>
		<category><![CDATA[Donald Trump]]></category>
		<category><![CDATA[Draupadi Murmu]]></category>
		<category><![CDATA[France]]></category>
		<category><![CDATA[Germany]]></category>
		<category><![CDATA[india tour]]></category>
		<category><![CDATA[PM Modi]]></category>
		<category><![CDATA[Russia]]></category>
		<category><![CDATA[Vladimir putin]]></category>
		<category><![CDATA[अमेरिका]]></category>
		<category><![CDATA[एबीपी एक्सप्लेनर]]></category>
		<category><![CDATA[जर्मनी]]></category>
		<category><![CDATA[डोनाल्ड ट्रंप]]></category>
		<category><![CDATA[द्रौपदी मुर्मू]]></category>
		<category><![CDATA[पीएम मोदी]]></category>
		<category><![CDATA[फ्रांस]]></category>
		<category><![CDATA[ब्रिटेन]]></category>
		<category><![CDATA[भारत दौरा]]></category>
		<category><![CDATA[रूस]]></category>
		<category><![CDATA[व्लादिमीर पुतिन]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://fastnewsglobe.com/explained-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%b2%e0%a4%be%e0%a4%a6%e0%a4%bf%e0%a4%ae%e0%a5%80%e0%a4%b0-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%a4%e0%a4%bf%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%a4/</guid>

					<description><![CDATA[आज यानी 4 दिसंबर की शाम 7 बजे रूस के राष्ट्रपति व्लादिमीर पुतिन भारत पहुचेंगे....]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p></p>
<div id="article-hstick-inner">
                                <!-- AI bullet --><br />
                                                <!-- end AI bullet --></p>
<p><!--StartFragment --><span class="cf0">आज यानी 4 दिसंबर की </span><span class="cf0">शाम</span><span class="cf0"> 7 बजे रूस के राष्ट्रपति </span><span class="cf0">व्लादिमीर</span> <span class="cf0">पुतिन</span><span class="cf0"> भारत </span><span class="cf0">पहुचेंगे</span><span class="cf0">. वह नई दिल्ली में 23वें भारत-रूस वार्षिक सम्मेलन में हिस्सा लेंगे. </span><span class="cf0">पुतिन</span><span class="cf0"> दिल्ली में </span><span class="cf0">सीक्रेट</span><span class="cf0"> जगह रुकेंगे, जिसका ब्योरा सार्वजनिक नहीं किया गया है. 4-5 दिसंबर को दिल्ली </span><span class="cf0">मल्टी</span> <span class="cf0">लेयर</span> <span class="cf0">सिक्योरिटी</span><span class="cf0"> के घेरे में रहेगी. </span><span class="cf0">पुतिन</span><span class="cf0"> और </span><span class="cf1">PM </span><span class="cf0">मोदी की मुलाकात ऐतिहासिक होने वाली है, क्योंकि पूरी दुनिया की नजरें इसपर टिकीं हैं. सबसे ताजा उदाहरण </span><span class="cf0">जर्मनी</span><span class="cf0">, </span><span class="cf0">फ्रांस</span><span class="cf0"> और </span><span class="cf0">ब्रिटेन</span> <span class="cf0">आर्टिकल</span><span class="cf0"> है. </span><em><strong><span class="cf2">ABP </span><span class="cf3">एक्सप्लेनर</span><span class="cf3"> में समझेंगे कि </span><span class="cf3">पुतिन</span><span class="cf3"> की भारत यात्रा ऐतिहासिक क्यों और अमेरिका-यूरोप को इससे क्या दिक्कतें समेत 10 जरूरी सवालों के जवाब&#8230;</span></strong></em><!--EndFragment --></p>
<p><strong><span class="cf5">सवाल 1- </span><span class="cf5">पुतिन</span><span class="cf5"> की भारत यात्रा का एजेंडा क्या है?<br /></span></strong><strong><span class="cf5">जवाब-</span></strong><span class="cf1"><strong> </strong>रूस-</span><span class="cf1">यूक्रेन</span><span class="cf1"> युद्ध के बाद </span><span class="cf1">व्लादिमीर</span> <span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> पहली बार भारत आ रहे हैं. यह दौरा दोनों देशों के बीच विशेष और विशेषाधिकार की रणनीति को मजबूत करने का एक बड़ा मौका है, जहां, राजनीतिक, आर्थिक, रक्षा, ऊर्जा, विज्ञान-तकनीक, संस्कृति </span><span class="cf1">औऱ</span><span class="cf1"> मानवीय क्षेत्रों की समीक्षा होगी. </span><span class="cf1">क्रेमलिन</span><span class="cf1"> ने इसे द्विपक्षीय संबंधों के पूरे </span><span class="cf1">स्पेक्ट्रम</span><span class="cf1"> की समीक्षा का महत्वपूर्ण मंच बताया है, जो दोनों देशों के नेताओं को भविष्य की दिशा तय करने का मौका देगा.</span></p>
<p><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> शाम 7 बजे नई दिल्ली पहुंचेंगे. उनकी यात्रा की शुरुआत प्रधानमंत्री मोदी के निवास पर प्राइवेट </span><span class="cf1">डिनर</span><span class="cf1"> के साथ होगी. यह अनौपचारिक बैठक दोनों नेताओं को महत्वपूर्ण मुद्दों पर खुलकर बात करने का मौका देगी, जहां वह व्यक्तिगत स्तर पर रिश्तों को मजबूत करेंगे. अगले दिन यानी 5 दिसंबर को सुबह </span><span class="cf1">पुतिन</span> <span class="cf1">राजघाट</span><span class="cf1"> पर महात्मा गांधी की समाधि पर पुष्पांजलि अर्पित करेंगे. इसके बाद हैदराबाद हाउस में </span><span class="cf1">पीएम</span><span class="cf1"> मोदी के साथ द्विपक्षीय वार्ता होगी, जिसमें दोनों पक्षों के वरिष्ठ अधिकारी शामिल होंगे.</span></p>
<p><span class="cf1">राष्ट्रपति </span><span class="cf1">द्रौपदी</span> <span class="cf1">मुर्मू</span> <span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> के लिए राज्य भोज का आयोजन करेंगी. भारत-रूस व्यापार फोरम का </span><span class="cf1">उद्धाटन</span><span class="cf1"> सत्र होगा, जहां दोनों नेता उद्योगपतियों को संबोधित करेंगे. </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> के साथ रूस के </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> के साथ सात मंत्री आ रहे हैं, जिनमें रक्षा मंत्री </span><span class="cf1">आंद्रेई</span> <span class="cf1">बेलौसोव</span><span class="cf1">, वित्त मंत्री </span><span class="cf1">एंटोन</span> <span class="cf1">सिलुआनोव</span><span class="cf1">, कृषि मंत्री </span><span class="cf1">ओक्साना</span><span class="cf1"> लुट, आर्थिक विकास मंत्री </span><span class="cf1">माक्सिम</span> <span class="cf1">रेशेतनिकोव</span><span class="cf1"> और स्वास्थ्य मंत्री </span><span class="cf1">मिखाइल</span> <span class="cf1">मुराश्को</span><span class="cf1"> शामिल होंगे. साथ ही, </span><span class="cf1">सेबरबैंक</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">रोसोबोरोन एक्सपोर्ट</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">रोसनेफ्ट</span><span class="cf1"> और </span><span class="cf1">गैजप्रोमनेफ्ट</span><span class="cf1"> जैसी प्रमुख कंपनियों के </span><span class="cf1">सीईओ</span><span class="cf1"> भी </span><span class="cf1">डेलिगेशन</span><span class="cf1"> का हिस्सा हैं, जो व्यापारिक समझौतों को गति देगी.</span></p>
<p><strong><span class="cf5">सवाल 2- </span><span class="cf5">पुतिन</span><span class="cf5"> के भारत आने पर </span><span class="cf5">सिक्योरिटी</span> <span class="cf5">कैसी</span><span class="cf5"> होगी?<br /></span></strong><span class="cf5"><strong>जवाब-</strong> </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> जब भारत पहुंचेंगे तो उनके </span><span class="cf1">कॉन्वॉय</span> <span class="cf1">फिक्स</span><span class="cf1"> होगा. भारत में वह </span><span class="cf2">PM </span><span class="cf1">मोदी और राष्ट्रपति </span><span class="cf1">द्रौपदी</span> <span class="cf1">मुर्मू</span><span class="cf1"> से कब मिलेंगे, कैसे मिलेंगे, दरवाजा कौन खोलेगा, कौन फूल देकर स्वागत करेगा और किसने कौन से </span><span class="cf1">कलर</span><span class="cf1"> के कपड़े पहने होंगे, यह सब पहले से तय होगा. अगर किसी शख्स ने दूसरे रंग के कपड़े पहने, तो </span><span class="cf1">सिक्योरिटी</span> <span class="cf1">अलर्ट</span><span class="cf1"> हो जाएगी और </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> को सुरक्षित किया जाएगा.</span></p>
<p><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> के साथ </span><span class="cf2">FSO </span><span class="cf1">की </span><span class="cf1">स्पेट्सनाज</span><span class="cf1"> यूनिट यानी </span><span class="cf1">अल्फा</span><span class="cf1"> ग्रुप और </span><span class="cf1">विमपेल</span><span class="cf1"> जैसी </span><span class="cf1">स्पेशल</span><span class="cf1"> फोर्स यूनिट तैयार रहेंगी. ये </span><span class="cf1">यूनिट्स</span><span class="cf1"> रूसी सैन्य खुफिया एजेंसी </span><span class="cf2">GRU </span><span class="cf1">के साथ लगातार संपर्क में रहती हैं. कोई खतरा होने पर यह </span><span class="cf1">यूनिट्स</span> <span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> को किसी सुरक्षित जगह या उनके विमान </span><span class="cf2">IL-96 </span><span class="cf1">जेटलाइनर</span><span class="cf1"> विमान तक </span><span class="cf1">एस्कॉर्ट</span><span class="cf1"> करके ले जाती हैं.</span></p>
<p><span class="cf2">IL-96 </span><span class="cf1">जेटलाइनर</span><span class="cf1"> विमान एक उड़ता हुआ </span><span class="cf1">कमांड</span><span class="cf1"> सेंटर है, जिसमें </span><span class="cf1">रडार</span><span class="cf1"> से लेकर सभी जरूरी </span><span class="cf1">सिक्योरिटी</span> <span class="cf1">फीचर्स</span><span class="cf1"> मौजूद होते हैं. </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> के </span><span class="cf1">क्रेमलिन</span><span class="cf1"> से बाहर रहने के दौरान रूसी खुफिया एजेंसी, </span><span class="cf1">साइबर</span><span class="cf1"> टीम </span><span class="cf1">एक्टिव</span><span class="cf1"> रहती हैं.</span></p>
<p><strong><span class="cf5">सवाल 3- </span><span class="cf5">पुतिन</span><span class="cf5"> के भारत आने से क्या फायदा होगा?<br /></span></strong><strong><span class="cf5">जवाब- </span></strong><span class="cf1">रूस ने पहले ही रूसी संसद (</span><span class="cf1">डूमा</span><span class="cf1">) से </span><span class="cf1">रेसिप्रोकल</span><span class="cf1"> एक्सचेंज ऑफ </span><span class="cf1">लॉजिस्टिक्स</span> <span class="cf1">सपोर्ट</span><span class="cf1"> (</span><span class="cf2">RELOS) </span><span class="cf1">समझौते को मंजूरी दिला दी है, जो 18 फरवरी 2025 को हस्ताक्षरित हुआ था. यह समझौता दोनों देशों की सेनाओं को एक-दूसरे के बंदरगाहों, हवाई अड्डों और सैन्य सुविधाओं का इस्तेमाल करने की अनुमति देगा, जिससे अभ्यास, रखरखाव और संकट के समय त्वरित समर्थन संभव हो सकेगा.</span></p>
<ul>
<li><span class="cf1">भारत की सेना का 46% हथियार रूस से आते हैं. </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> की यात्रा में </span><span class="cf2">S-400 </span><span class="cf1">एयर</span> <span class="cf1">डिफेंस</span> <span class="cf1">सिस्टम</span><span class="cf1"> के 5 और </span><span class="cf1">स्क्वाड्रन</span><span class="cf1"> (लगभग 5,000 करोड़ रुपए की डील) खरीदने पर चर्चा होगी. यह </span><span class="cf1">सिस्टम</span><span class="cf1"> मई 2025 में &#8216;</span><span class="cf1">ऑपरेशन</span><span class="cf1"> सिंदूर&#8217; में पाकिस्तान के खिलाफ बहुत काम आया था.</span></li>
<li><span class="cf1">पांचवीं पीढ़ी के सुखोई-57 </span><span class="cf1">फाइटर</span> <span class="cf1">जेट</span><span class="cf1"> के 2-3 </span><span class="cf1">स्क्वाड्रन</span><span class="cf1"> पर फैसला हो सकता है. यह अमेरिकी </span><span class="cf2">F-35 </span><span class="cf1">का सस्ता विकल्प बनेगा.</span></li>
<li><span class="cf1">पुराने </span><span class="cf2">T-72 </span><span class="cf1">टैंकों के लिए 1,000 </span><span class="cf1">हॉर्सपावर</span><span class="cf1"> इंजन की डील </span><span class="cf1">टेक्नोलॉजी</span> <span class="cf1">ट्रांसफर</span><span class="cf1"> के साथ हो सकती है, जो मार्च 2025 में साइन हुई थी. इसके जरिए भारत में ही </span><span class="cf1">प्रोडक्शन</span><span class="cf1"> बढ़ेगा. इससे नौकरियां और &#8216;</span><span class="cf1">मेक</span><span class="cf1"> इन इंडिया&#8217; को </span><span class="cf1">बूस्ट</span><span class="cf1"> मिलेगा.</span></li>
<li><span class="cf1">रूस भारत का सबसे बड़ा तेल </span><span class="cf1">सप्लायर</span><span class="cf1"> है. 2025 की पहली छमाही में भारत ने रोज 1.6 मिलियन </span><span class="cf1">बैरल</span><span class="cf1"> रूसी </span><span class="cf1">क्रूड</span><span class="cf1"> तेल खरीदा, जो 2020 में सिर्फ 50,000 था. इससे तेल की कीमतें कम रहीं और भारत को सालाना अरबों डॉलर की बचत हुई थी.</span></li>
<li><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> की यात्रा में </span><span class="cf1">आर्कटिक</span> <span class="cf1">शेल्फ</span><span class="cf1"> और </span><span class="cf1">फार</span> <span class="cf1">ईस्ट</span><span class="cf1"> में </span><span class="cf1">जॉइंट</span> <span class="cf1">प्रोजेक्ट्स</span><span class="cf1"> जैसी नई </span><span class="cf1">एनर्जी</span> <span class="cf1">डील्स</span><span class="cf1"> होंगी. छोटे </span><span class="cf1">मॉड्यूलर</span> <span class="cf1">न्यूक्लियर</span> <span class="cf1">रिएक्टर</span><span class="cf1"> (</span><span class="cf2">SMRs) </span><span class="cf1">महाराष्ट्र में बनाने का </span><span class="cf2">MoU </span><span class="cf1">आगे बढ़ेगा.</span></li>
<li><span class="cf1">ट्रंप</span><span class="cf1"> ने रूसी तेल खरीदने पर 50% टैरिफ लगाया था, जिसका जवाब देने के लिए &#8216;</span><span class="cf1">स्पेशल</span> <span class="cf1">मैकेनिज्म</span><span class="cf1">&#8216; बनेगा, ताकि तेल सप्लाई बिना रुकावट चले.</span></li>
<li><span class="cf1">भारत की 40% तेल जरूरत रूस से पूरी होती रहेगी, जो महंगाई </span><span class="cf1">कंट्रोल</span><span class="cf1"> करेगी. यह 2030 तक 100 </span><span class="cf1">बिलियन</span><span class="cf1"> डॉलर </span><span class="cf1">ट्रेड</span> <span class="cf1">टारगेट</span><span class="cf1"> में </span><span class="cf1">एनर्जी</span><span class="cf1"> बड़ा </span><span class="cf1">रोल</span><span class="cf1"> निभाएगा.</span></li>
<li><span class="cf1">2024-25 में भारत-रूस </span><span class="cf1">ट्रेड</span><span class="cf1"> 68.7 </span><span class="cf1">बिलियन</span><span class="cf1"> डॉलर रहा, जो 2022 से 6 गुना ज्यादा है. लेकिन भारत का </span><span class="cf1">डेफिसिट</span><span class="cf1"> 59 </span><span class="cf1">बिलियन</span><span class="cf1"> डॉलर है. </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> की यात्रा में इसे </span><span class="cf1">बैलेंस</span><span class="cf1"> करने के लिए भारतीय निर्यात पर </span><span class="cf1">फोकस</span><span class="cf1"> करके रूस में मार्केट </span><span class="cf1">एक्सेस</span><span class="cf1"> बढ़ेगा.</span></li>
<li><span class="cf1">यूरेशियन</span> <span class="cf1">इकोनॉमिक</span><span class="cf1"> यूनियन (</span><span class="cf2">EAEU) </span><span class="cf1">के साथ </span><span class="cf1">फ्री</span> <span class="cf1">ट्रेड</span> <span class="cf1">एग्रीमेंट</span><span class="cf1"> (</span><span class="cf2">FTA) </span><span class="cf1">तेज होगा. अगस्त 2025 का 18-महीने </span><span class="cf1">प्लान</span> <span class="cf2">MSMEs </span><span class="cf1">और किसानों के लिए रूस-</span><span class="cf1">बेलारूस</span><span class="cf1"> मार्केट खोलेगा.</span></li>
<li><span class="cf1">नेशनल </span><span class="cf1">करेंसी</span><span class="cf1"> (रुपया-</span><span class="cf1">रुबल</span><span class="cf1">) में </span><span class="cf1">ट्रेड</span><span class="cf1"> बढ़ेगा, डॉलर पर निर्भरता कम होगी. रूस से </span><span class="cf2">IT, </span><span class="cf1">एग्रीकल्चर</span><span class="cf1"> और </span><span class="cf1">हेल्थकेयर</span><span class="cf1"> में निवेश के लिए फोरम होगा.</span></li>
<li><span class="cf1">इसके अलावा </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> की यात्रा से भारत की &#8216;</span><span class="cf1">स्ट्रैटेजिक</span> <span class="cf1">ऑटोनॉमी</span><span class="cf1">&#8216; मजबूत होगी. अमेरिकी टैरिफ के बावजूद रूस से </span><span class="cf1">डील्स</span><span class="cf1"> जारी रख सकेंगे. यह अमेरिका को </span><span class="cf1">मैसेज</span><span class="cf1"> देगा कि भारत अपना फैसला खुद लेगा. </span><span class="cf2">SCO </span><span class="cf1">और </span><span class="cf2">BRICS </span><span class="cf1">जैसे मंचों पर सहयोग बढ़ेगा. </span><span class="cf1">यूक्रेन</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">मिडिल</span> <span class="cf1">ईस्ट</span><span class="cf1"> जैसे मुद्दों पर बात होगी, जहां भारत शांति का </span><span class="cf1">मैसेज</span><span class="cf1"> देगा. </span><span class="cf1">साइंस</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">टेक्नोलॉजी</span><span class="cf1"> और </span><span class="cf1">कल्चर</span><span class="cf1"> में </span><span class="cf2">MoUs</span> <span class="cf1">साइन होंगे.</span></li>
</ul>
<p><strong><span class="cf1">सवाल 4- अभी भारत और रूस के रिश्ते कैसे हैं</span><span class="cf2">?<br /></span></strong><span class="cf1"><strong>जवाब-</strong> भारत-रूस के रिश्ते मजबूत, बहुआयामी और </span><span class="cf1">रणनीतिक</span> <span class="cf1">साझेदारी</span><span class="cf1"> के हैं, जो </span><span class="cf1">दशकों</span> <span class="cf1">पुरानी</span> <span class="cf1">ऐतिहासिक</span> <span class="cf1">नींव</span> <span class="cf1">पर</span><span class="cf1"> टिके हुए हैं </span><span class="cf1">और</span> <span class="cf1">वैश्विक</span> <span class="cf1">भू-राजनीतिक</span> <span class="cf1">बदलावों</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">बावजूद</span> <span class="cf1">स्थिर</span> <span class="cf1">है</span><span class="cf1">. </span><span class="cf1">यह</span> <span class="cf1">साझेदारी</span><span class="cf1"> 2000 </span><span class="cf1">में</span> <span class="cf2">&#8216;</span><span class="cf1">रणनीतिक</span> <span class="cf1">साझेदारी</span><span class="cf2">&#8216;</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">रूप</span> <span class="cf1">में</span> <span class="cf1">शुरू</span> <span class="cf1">हुई</span> <span class="cf1">थी</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">जिसे</span><span class="cf1"> 2010 </span><span class="cf1">में</span> <span class="cf2">&#8216;</span><span class="cf1">विशेष</span> <span class="cf1">और</span> <span class="cf1">विशेषाधिकार</span> <span class="cf1">प्राप्त</span> <span class="cf1">रणनीतिक</span> <span class="cf1">साझेदारी</span><span class="cf2">&#8216;</span> <span class="cf1">का</span> <span class="cf1">दर्जा</span> <span class="cf1">दिया</span> <span class="cf1">गया</span><span class="cf2">.</span> <span class="cf1">आज</span> <span class="cf1">यह</span> <span class="cf1">दोनों</span> <span class="cf1">देशों</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">बीच</span> <span class="cf1">राजनीतिक</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">रक्षा</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">आर्थिक</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">ऊर्जा</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">विज्ञान-तकनीक</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">संस्कृति</span> <span class="cf1">और</span> <span class="cf1">अंतरराष्ट्रीय</span> <span class="cf1">सहयोग</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">सभी</span> <span class="cf1">क्षेत्रों</span> <span class="cf1">में</span> <span class="cf1">गहरी</span> <span class="cf1">पैठ</span> <span class="cf1">रखती</span> <span class="cf1">है</span><span class="cf2">.</span></p>
<p><span class="cf1">2025 </span><span class="cf1">में</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">जब</span> <span class="cf1">रूस-यूक्रेन</span> <span class="cf1">युद्ध</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">बाद</span> <span class="cf1">वैश्विक</span> <span class="cf1">दबाव</span> <span class="cf1">बढ़ा</span> <span class="cf1">है</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">भारत</span> <span class="cf1">ने</span> <span class="cf1">अपनी</span> <span class="cf2">&#8216;</span><span class="cf1">मल्टी-अलाइनमेंट</span><span class="cf2">&#8216;</span> <span class="cf1">नीति</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">तहत</span> <span class="cf1">रूस</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">साथ</span> <span class="cf1">संबंधों</span> <span class="cf1">को</span> <span class="cf1">बनाए</span> <span class="cf1">रखा</span> <span class="cf1">है</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">जो</span> <span class="cf1">अमेरिका</span> <span class="cf1">और</span> <span class="cf1">यूरोप</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">साथ</span> <span class="cf1">बढ़ती</span><span class="cf1"> नजदीकियों </span><span class="cf1">के</span> <span class="cf1">बावजूद</span> <span class="cf1">अपनी</span><span class="cf1"> मजबूत है. </span><span class="cf1">पुतिन</span> <span class="cf1">की</span> <span class="cf1">भारत</span> <span class="cf1">यात्रा</span> <span class="cf1">इस</span> <span class="cf1">साझेदारी</span> <span class="cf1">को</span> <span class="cf1">नई</span><span class="cf1"> रफ्तार </span><span class="cf1">देगी</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">जहां</span><span class="cf1"> 23वें </span><span class="cf1">भारत-रूस</span> <span class="cf1">वार्षिक</span> <span class="cf1">शिखर</span> <span class="cf1">सम्मेलन</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">दौरान</span> <span class="cf1">व्यापक</span> <span class="cf1">चर्चा</span> <span class="cf1">होगी</span><span class="cf1">. </span><span class="cf1">यह</span> <span class="cf1">यात्रा</span> <span class="cf1">कोविड</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">बाद</span> <span class="cf1">पुतिन</span> <span class="cf1">की</span> <span class="cf1">पहली</span> <span class="cf1">भारत</span> <span class="cf1">यात्रा</span> <span class="cf1">है</span> <span class="cf1">और</span> <span class="cf1">इसमें</span> <span class="cf1">रक्षा</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">व्यापार</span> <span class="cf1">तथा</span> <span class="cf1">ऊर्जा</span> <span class="cf1">जैसे</span> <span class="cf1">मुद्दों</span> <span class="cf1">पर</span> <span class="cf1">नए</span> <span class="cf1">समझौते</span> <span class="cf1">साइन</span> <span class="cf1">होने</span> <span class="cf1">की</span> <span class="cf1">संभावना</span> <span class="cf1">है</span><span class="cf1">. </span><span class="cf1">राजनीतिक</span> <span class="cf1">स्तर</span> <span class="cf1">पर</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">दोनों</span> <span class="cf1">देशों</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">नेता</span> <span class="cf1">नियमित</span> <span class="cf1">संपर्क</span> <span class="cf1">में</span> <span class="cf1">रहते</span> <span class="cf1">हैं</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">जो</span> <span class="cf1">संबंधों</span> <span class="cf1">की</span> <span class="cf1">गहराई</span> <span class="cf1">को</span> <span class="cf1">दर्शाता</span> <span class="cf1">है</span><span class="cf1">.</span></p>
<ul>
<li><span class="cf1">2025 </span><span class="cf1">में</span> <span class="cf1">प्रधानमंत्री</span> <span class="cf1">नरेंद्र</span> <span class="cf1">मोदी</span> <span class="cf1">और</span> <span class="cf1">राष्ट्रपति</span> <span class="cf1">पुतिन</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">बीच</span> <span class="cf1">कई</span> <span class="cf1">फोन</span> <span class="cf1">कॉल्स</span> <span class="cf1">हुईं</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">जिसमें</span><span class="cf1"> 5 </span><span class="cf1">मई</span> <span class="cf1">को</span> <span class="cf1">पहलगाम</span> <span class="cf1">आतंकी</span> <span class="cf1">हमले</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">बाद</span> <span class="cf1">चर्चा</span> <span class="cf1">शामिल</span> <span class="cf1">थी</span><span class="cf1">.</span></li>
<li><span class="cf1">1 </span><span class="cf1">सितंबर</span><span class="cf1"> 2025 </span><span class="cf1">को</span> <span class="cf1">चीन</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">तियानजिन</span> <span class="cf1">में</span> <span class="cf1">शंघाई</span> <span class="cf1">सहयोग</span> <span class="cf1">संगठन</span><span class="cf1"> (</span><span class="cf2">SCO) </span><span class="cf1">शिखर सम्मेलन के दौरान दोनों की मुलाकात हुई, जहां उन्होंने द्विपक्षीय संबंधों को मजबूत करने पर जोर </span><span class="cf1">दिया</span></li>
<li><span class="cf1">भारतीय</span><span class="cf1"> विदेश मंत्री एस. </span><span class="cf1">जयशंकर</span><span class="cf1"> ने </span><span class="cf1">अगस्त</span><span class="cf1"> 2025 में </span><span class="cf1">मॉस्को</span><span class="cf1"> में रूसी विदेश मंत्री </span><span class="cf1">सर्गेई</span> <span class="cf1">लावरोव</span><span class="cf1"> से मुलाकात की, जहां </span><span class="cf1">यूक्रेन</span><span class="cf1"> संकट के शांतिपूर्ण समाधान और बहुपक्षीय मंचों पर सहयोग पर बात हुई.</span></li>
</ul>
<p><span class="cf1">भारत ने हमेशा संवाद और कूटनीति का पक्ष लिया है, और रूस ने भारत की तटस्थता की सराहना की है. अंतरराष्ट्रीय मंचों जैसे </span><span class="cf2">BRICS, SCO </span><span class="cf1">और </span><span class="cf2">G20 </span><span class="cf1">पर दोनों देश एक-दूसरे का समर्थन करते हैं, जहां भारत-रूस संबंध वैश्विक स्थिरता के लिए एक </span><span class="cf1">स्थिरक</span><span class="cf1"> कारक के रूप में देखे जाते हैं. हाल ही में, रूसी राष्ट्रपति के सहायक </span><span class="cf1">यूरी</span> <span class="cf1">उशाकोव</span><span class="cf1"> ने कहा कि यह साझेदारी राजनीति, सुरक्षा, अर्थव्यवस्था, वित्त, परिवहन, विज्ञान-तकनीक और संस्कृति के क्षेत्रों में सक्रिय रूप से बढ़ा रही है.</span></p>
<p><strong><span class="cf1">सवाल 5- </span><span class="cf1">पीएम</span><span class="cf1"> मोदी और </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> की मुलाकात पर </span><span class="cf1">दुनियाभर</span><span class="cf1"> की नजरें क्यों टिकी हैं</span><span class="cf2">?<br /></span></strong><span class="cf1"><strong>जवाब-</strong> </span><span class="cf1">एक्सपर्ट्स</span><span class="cf1"> के मुताबिक, </span><span class="cf1">यूक्रेन</span> <span class="cf1">युद्ध</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">बाद</span> <span class="cf1">पुतिन</span> <span class="cf1">की</span> <span class="cf1">यह</span> <span class="cf1">पहली</span> <span class="cf1">भारत</span> <span class="cf1">यात्रा</span><span class="cf1"> है और </span><span class="cf1">यह</span> <span class="cf1">ऐसे</span> <span class="cf1">समय</span> <span class="cf1">हो</span> <span class="cf1">रही</span> <span class="cf1">है</span> <span class="cf1">जब</span> <span class="cf1">अमेरिका</span> <span class="cf1">और</span> <span class="cf1">यूरोप</span> <span class="cf1">भारत</span> <span class="cf1">पर</span> <span class="cf1">रूस</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">साथ</span> <span class="cf1">सैन्य</span> <span class="cf1">और</span> <span class="cf1">आर्थिक</span> <span class="cf1">साझेदारी</span> <span class="cf1">कम</span> <span class="cf1">करने</span> <span class="cf1">का</span> <span class="cf1">दबाव</span> <span class="cf1">डाल</span> <span class="cf1">रहे</span> <span class="cf1">हैं</span><span class="cf1">. </span><span class="cf1">लेकिन</span> <span class="cf1">भारत</span> <span class="cf1">अपनी</span><span class="cf1"> दोस्ती को </span><span class="cf1">बनाए</span> <span class="cf1">रखते</span> <span class="cf1">हुए</span> <span class="cf1">मल्टी-अलाइनमेंट</span> <span class="cf1">नीति</span> <span class="cf1">अपनाए</span> <span class="cf1">हुए</span> <span class="cf1">है</span><span class="cf1">. </span><span class="cf1">यह</span> <span class="cf1">मुलाकात</span> <span class="cf1">अमेरिकी</span> <span class="cf1">राष्ट्रपति</span> <span class="cf1">डोनाल्ड</span> <span class="cf1">ट्रंप</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">शासन</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">तहत</span> <span class="cf1">यूक्रेन</span> <span class="cf1">शांति</span> <span class="cf1">योजना</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">प्रस्तावों</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">बीच</span><span class="cf1"> आ </span><span class="cf1">रही</span> <span class="cf1">है</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">जहां</span> <span class="cf1">ट्रंप</span> <span class="cf1">ने</span> <span class="cf1">भारत</span> <span class="cf1">से</span> <span class="cf1">रूसी</span> <span class="cf1">तेल</span> <span class="cf1">खरीद</span> <span class="cf1">रोकने</span> <span class="cf1">की</span> <span class="cf1">अपील</span> <span class="cf1">की</span> <span class="cf1">है</span> <span class="cf1">और</span><span class="cf1"> 50% </span><span class="cf1">टैरिफ</span> <span class="cf1">की</span> <span class="cf1">धमकी</span> <span class="cf1">दी</span> <span class="cf1">है</span><span class="cf1">. </span><span class="cf1">इससे</span> <span class="cf1">सवाल</span> <span class="cf1">उठता</span> <span class="cf1">है</span> <span class="cf1">कि</span> <span class="cf1">क्या</span> <span class="cf1">यह</span> <span class="cf1">शिखर</span> <span class="cf1">सम्मेलन</span> <span class="cf1">भारत</span> <span class="cf1">को</span> <span class="cf1">पश्चिम</span> <span class="cf1">से</span> <span class="cf1">दूर</span> <span class="cf1">धकेलेगा</span> <span class="cf1">या</span> <span class="cf1">अपनी</span> <span class="cf1">स्थिति</span> <span class="cf1">को</span> <span class="cf1">मजबूत</span> <span class="cf1">करने</span> <span class="cf1">का</span> <span class="cf1">लीवर</span> <span class="cf1">बनेगा</span><span class="cf1">.</span></p>
<p><span class="cf1">क्रेमलिन</span> <span class="cf1">के</span> <span class="cf1">सहायक</span> <span class="cf1">यूरी</span> <span class="cf1">उशाकोव</span><span class="cf1"> ने कहा कि इस मुलाकात से 10 </span><span class="cf1">अंतर-सरकारी</span> <span class="cf1">समझौते</span> <span class="cf1">और</span><span class="cf1"> 15 </span><span class="cf1">से</span> <span class="cf1">अधिक</span> <span class="cf1">व्यावसायिक</span> <span class="cf1">सौदे</span> <span class="cf1">साइन</span> <span class="cf1">होने</span> <span class="cf1">की</span> <span class="cf1">उम्मीद</span> <span class="cf1">है</span><span class="cf1">. </span><span class="cf1">जो</span><span class="cf1"> न सिर्फ </span><span class="cf1">भारत-रूस</span> <span class="cf1">संबंधों</span> <span class="cf1">को</span> <span class="cf1">नई</span> <span class="cf1">दिशा</span> <span class="cf1">देंगे</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">बल्कि</span> <span class="cf1">वैश्विक</span> <span class="cf1">ऊर्जा</span> <span class="cf1">बाजार</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">रक्षा</span> <span class="cf1">निर्यात</span> <span class="cf1">और</span> <span class="cf1">बहुपक्षीय</span> <span class="cf1">मंचों</span> <span class="cf1">जैसे</span> <span class="cf2">BRICS </span><span class="cf1">और </span><span class="cf2">SCO </span><span class="cf1">पर भी असर </span><span class="cf1">डालेंगे</span><span class="cf1">.</span></p>
<p><span class="cf1">अमेरिकी </span><span class="cf2">CAATSA </span><span class="cf1">प्रतिबंधों के बावजूद भारत ने रूस के साथ सैन्य साझेदारी जारी रखी है और यह सौदा भारत की </span><span class="cf1">वायुसेना</span><span class="cf1"> को मजबूत करेगा. पश्चिमी देश इसे एक चुनौती के रूप में देख रहे हैं. हाल ही में </span><span class="cf2">RELOS </span><span class="cf1">समझौता भी हुआ है, जो </span><span class="cf1">आर्कटिक</span><span class="cf1"> और </span><span class="cf1">इंडो-पैसिफिक</span><span class="cf1"> क्षेत्र में सहयोग बढ़ाएगा. </span><span class="cf1">एक्सपर्ट्स</span><span class="cf1"> का मानना है कि यह रक्षा सौदे न सिर्फ भारत की सुरक्षा को मजबूत करेंगे, बल्कि रूस के लिए वैकल्पिक बाजार बनेंगे.</span></p>
<p><span class="cf1">भारत-रूस के बीच द्विपक्षीय व्यापार 2024-25 में 68.72 अरब डॉलर तक पहुंच गया है, जो महामारी के पहले 10 अरब डॉलर से सात गुना ज्यादा है. लेकिन यह मुख्य रूप से रूसी कच्चे तेल आयात पर निर्भर है, जो भारत के कुल आयात का 30-35% है. दोनों देश 2030 तक 100 अरब डॉलर के लक्ष्य को हासिल करने के लिए रुपया-</span><span class="cf1">रूबल</span><span class="cf1"> पेमेंट </span><span class="cf1">मोड</span><span class="cf1"> को मजबूत करेंगे. अमेरिका ने हाल ही में रूसी तेल खरीद पर जांच तेज की है और कुछ भारतीय </span><span class="cf1">रिफाइनरियां</span><span class="cf1"> अस्थायी रूप से आयात कम कर रही हैं.</span></p>
<p><strong><span class="cf1">सवाल 6- इस मुलाकात से </span><span class="cf1">ब्रिटेन</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">फ्रांस</span><span class="cf1"> और </span><span class="cf1">जर्मनी</span><span class="cf1"> को मिर्ची क्यों लग रही है</span><span class="cf2">?<br /></span><span class="cf1">जवाब- </span></strong><span class="cf1">एक्सपर्ट्स</span><span class="cf1"> के मुताबिक, </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1">-मोदी की इस मीटिंग से </span><span class="cf1">ब्रिटेन</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">फ्रांस</span><span class="cf1"> और </span><span class="cf1">जर्मनी</span><span class="cf1"> को मिर्ची लग रही है, क्योंकि ये लोग रूस के खिलाफ पूरी ताकत लगा रहे हैं और भारत का रूस से गले मिलना उनके पूरे </span><span class="cf1">प्लान</span><span class="cf1"> को हिला दे रहा है. 1 दिसंबर को </span><span class="cf1">टाइम्स</span><span class="cf1"> ऑफ इंडिया में इन तीनों देशों के राजदूतों ने मिलकर एक </span><span class="cf1">आर्टिकल</span><span class="cf1"> लिखा, जिसमें उन्होंने </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> को खरी-खोटी सुनाई. </span><span class="cf1">आर्टिकल</span><span class="cf1"> में लिखा</span> <span class="cf1">कि रूस ने </span><span class="cf1">यूक्रेन</span><span class="cf1"> पर हमला करके मानवता का गला काटा है, जंग को लंबा खींच रहा है और </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> ही </span><span class="cf1">वो</span><span class="cf1"> इंसान है जो चाहे तो कल ही युद्ध रोक सकते हैं, लेकिन नहीं रोक रहे. उन्होंने ये भी कहा कि रूस यूरोप के हवाई क्षेत्र में घुसपैठ कर रहा है.</span></p>
<p><span class="cf1">ये </span><span class="cf1">आर्टिकल</span> <span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> की यात्रा से ठीक पहले आया, जैसे कोई सीधा तीर मारने का इरादा हो.</span> <span class="cf1">भारत को चेतावनी दी कि रूस से </span><span class="cf1">मत</span><span class="cf1"> मिलो, वरना गलत </span><span class="cf1">सिग्नल</span><span class="cf1"> जाएगा. भारत के विदेश मंत्रालय (</span><span class="cf2">MEA) </span><span class="cf1">ने इसे &#8216;अनुचित&#8217; और &#8216;असम्मानजनक&#8217; बताते हुए कहा कि राजदूतों का काम तीसरे देश के बारे में ऐसी पब्लिक </span><span class="cf1">बयानबाजी</span><span class="cf1"> करना नहीं है. ये तो </span><span class="cf1">डिप्लोमैटिक</span><span class="cf1"> नियमों का उल्लंघन है.</span></p>
<p><span class="cf1">एक्सपर्ट्स</span><span class="cf1"> के मुताबिक, तीनों देशों को मिर्ची लगने की 3 बड़ी वजहें हैं&#8230;</span></p>
<ul>
<li><strong><span class="cf1">भारत का रूस से सस्ता तेल खरीदना</span><span class="cf2">:</span></strong> <span class="cf1">भारत </span><span class="cf1">हर महीने करोड़ों </span><span class="cf1">बैरल</span><span class="cf1">, जो हमारे </span><span class="cf1">पेट्रोल</span><span class="cf1">-डीजल के दाम </span><span class="cf1">कंट्रोल</span><span class="cf1"> में रख रहा है. यूरोप वाले कहते हैं कि ये तेल रूस को पैसा दे रहा है, जिससे </span><span class="cf1">वो</span> <span class="cf1">यूक्रेन</span><span class="cf1"> में बम बरसाता रहेगा. लेकिन भारत कहता है, &#8216;हमारी 140 करोड़ जनता की जरूरत है, हम क्यों बंद करें?&#8217; ये मीटिंग में तेल का सौदा और मजबूत हो सकता है, जो इनके &#8216;रूस को अलग-थलग करो&#8217; वाले </span><span class="cf1">प्लान</span><span class="cf1"> को फेल कर देगा.</span></li>
<li><strong><span class="cf1">दोनों देशों में रक्षा सौदा</span></strong><span class="cf2"><strong>:</strong> </span><span class="cf1">इस मीटिंग में </span><span class="cf2">S-400 </span><span class="cf1">मिसाइल</span> <span class="cf1">सिस्टम</span><span class="cf1"> की बाकी </span><span class="cf1">डिलीवरी</span><span class="cf1">, </span><span class="cf2">Su-57 </span><span class="cf1">फाइटर</span> <span class="cf1">जेट्स</span><span class="cf1"> की डील और नई </span><span class="cf1">मिसाइलों</span><span class="cf1"> पर बात होगी. रूस अभी भी भारत का सबसे बड़ा हथियार </span><span class="cf1">सप्लायर</span><span class="cf1"> है. यूरोप वाले (जो खुद हथियार बेचना चाहते हैं) सोच रहे हैं कि अगर भारत रूस से खरीदता रहा, तो उनका बाजार खराब हो जाएगा. यह डील रूस को ताकत देगी, जो </span><span class="cf1">यूक्रेन</span><span class="cf1"> में और आगे बढ़ सकता है. वह चाहते हैं कि भारत उनके साथ हो जाए, रूस को सजा दे, लेकिन भारत अपनी आजादी चुन रहा है.</span></li>
<li><strong><span class="cf1">ग्लोबल</span><span class="cf1"> पावर गेम</span></strong><span class="cf2"><strong>:</strong> </span><span class="cf1">यह मीटिंग वैश्विक पावर गेम बदल सकती है. </span><span class="cf1">ट्रंप</span><span class="cf1"> ने भी भारत से कहा है कि रूस से दूरी बनाओ, वरना टैरिफ बढ़ाएंगे. लेकिन भारत ना अमेरिका का, ना यूरोप का, बल्कि अपना रास्ता चलेगा. </span><span class="cf2">BRICS, SCO </span><span class="cf1">जैसे </span><span class="cf1">ग्रुप्स</span><span class="cf1"> में भारत-रूस साथ हैं, जो यूरोप को लगता है कि रूस को वैकल्पिक दोस्त मिल जाएंगे. अगर मोदी </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> को </span><span class="cf1">यूक्रेन</span><span class="cf1"> पर थोड़ा झुकने के लिए कह भी दें, तो </span><span class="cf1">वो</span><span class="cf1"> भी इनके </span><span class="cf1">फेवर</span><span class="cf1"> में होगा, लेकिन अभी तो लग रहा है कि मीटिंग रूस को </span><span class="cf1">बूस्ट</span><span class="cf1"> देगी.</span></li>
</ul>
<p><strong><span class="cf1">सवाल 7- रूस क्यों चाहता है कि भारत उसके और करीब आए</span><span class="cf2">?<br /></span></strong><strong><span class="cf1">जवाब- </span></strong><span class="cf1">एक्सपर्ट्स</span><span class="cf1"> के मुताबिक, इन 5 वजहों से रूस को भारत की जरूरत पड़ रही है&#8230;</span></p>
<ul>
<li><strong><span class="cf1">पैसे की जरूरत</span></strong><span class="cf2"><strong>:</strong> </span><span class="cf1">यूक्रेन</span> <span class="cf1">वॉर</span><span class="cf1"> के बाद अमेरिका-यूरोप ने रूस के बैंक, तेल कंपनियां, जहाज सब पर </span><span class="cf1">सैंक्शन</span><span class="cf1"> लगा दिए. पश्चिम ने रूस को दुनिया के पैसा </span><span class="cf1">ट्रांसफर</span> <span class="cf1">सिस्टम</span> <span class="cf1">स्विफ्ट</span><span class="cf1"> से बाहर कर दिया. अब भारत ही इकलौता बड़ा देश है जो रूस से ढेर सारा तेल रुपए-</span><span class="cf1">रूबल</span><span class="cf1"> में खरीद रहा है. यह पैसा रूस की अर्थव्यवस्था को अभी भी जिंदा रखे हुए है.</span></li>
<li><strong><span class="cf1">हथियारों का सबसे बड़ा खरीदार</span></strong><span class="cf2"><strong>:</strong> </span><span class="cf1">पहले रूस के हथियार चीन, भारत, </span><span class="cf1">अल्जीरिया</span><span class="cf1">, </span><span class="cf1">वियतनाम</span><span class="cf1"> सब खरीदते थे</span><span class="cf2">.</span><span class="cf1"> अब चीन अपना खुद का</span> <span class="cf1">हथियारों का बाजार बनाने लगा, बाकी देश अमेरिका के डर के मारे रूस से कुछ नहीं ले रहे. सिर्फ भारत ही बड़े-बड़े </span><span class="cf1">ऑर्डर</span><span class="cf1"> दे रहा है.</span><span class="cf6"> S-400, Su-57, </span><span class="cf1">ब्रह्मोस-2, </span><span class="cf2">AK-203 </span><span class="cf1">राइफल</span> <span class="cf1">फैक्ट्री</span><span class="cf1">, छोटे </span><span class="cf1">न्यूक्लियर</span> <span class="cf1">रिएक्टर</span><span class="cf1">, सब कुछ. यह </span><span class="cf1">ऑर्डर</span><span class="cf1"> रूस की </span><span class="cf1">डिफेंस</span> <span class="cf1">इंडस्ट्री</span><span class="cf1"> को चलाते हैं और लाखों लोगों की नौकरी बचाते हैं.</span></li>
<li><strong><span class="cf1">रूस का अकेलापन</span><span class="cf2">: </span></strong><span class="cf1">यूरोप ने मुंह फेर लिया, अमेरिका दुश्मन है और ज्यादातर देश डर के मारे चुप हैं. सिर्फ भारत ही है जो दुनिया के सामने खुलकर </span><span class="cf1">पुतिन</span><span class="cf1"> से गले मिलता है, फोटो खिंचवाता है</span> <span class="cf1">और कहता है </span><span class="cf2">&#8216;</span><span class="cf1">ये हमारा पुराना और सच्चा दोस्त </span><span class="cf1">है</span><span class="cf2">&#8216;.</span><span class="cf1"> रूस की छवि मजबूत करता है कि </span><span class="cf1">वो</span><span class="cf1"> पूरी तरह अकेला नहीं है.</span></li>
<li><strong><span class="cf1">चीन पर निर्भर नहीं रहना चाहता</span></strong><span class="cf2"><strong>:</strong> </span><span class="cf1">रूस को डर है कि अगर </span><span class="cf1">वो</span><span class="cf1"> सिर्फ चीन के साथ रहा तो चीन उस पर हावी हो जाएगा</span><span class="cf2">. </span><span class="cf1">भारत को पास रखकर रूस </span><span class="cf1">बैलेंस</span><span class="cf1"> बनाता है</span><span class="cf2">.</span> <span class="cf1">चीन को भी </span><span class="cf1">मैसेज</span><span class="cf1"> जाता है कि </span><span class="cf2">&#8216;</span><span class="cf1">हमारे पास दूसरा बड़ा दोस्त भी है</span><span class="cf2">&#8216;.</span></li>
<li><strong><span class="cf2">BRICS </span><span class="cf1">और </span><span class="cf2">SCO </span><span class="cf1">में ताकत</span></strong><span class="cf2"><strong>:</strong> </span><span class="cf1">इन </span><span class="cf1">ग्रुप्स</span><span class="cf1"> में अगर भारत रूस का साथ छोड़ दे तो ये ग्रुप कमजोर पड़ जाएंगे</span><span class="cf2">. </span><span class="cf1">भारत के साथ रहने से रूस दिखा पाता है कि </span><span class="cf2">&#8216;</span><span class="cf1">देखो, दुनिया का सबसे बड़ा लोकतंत्र भी हमारे साथ है, हम गलत नहीं </span><span class="cf1">हैं</span><span class="cf2">&#8216;.</span></li>
</ul>
<p><span class="cf1">रूस को पता है कि अगले 20-30 साल में भारत दुनिया की तीसरी सबसे बड़ी अर्थव्यवस्था बनेगा</span><span class="cf2">. </span><span class="cf1">अभी से अच्छे रिश्ते बनाकर रखो तो बाद में तेल, गैस, हथियार, </span><span class="cf1">न्यूक्लियर</span><span class="cf1"> प्लांट, </span><span class="cf1">डायमंड</span> <span class="cf1">और </span><span class="cf1">स्पेस</span> <span class="cf1">टेक्नोलॉजी</span> <span class="cf1">सब में बड़ा </span><span class="cf1">बिजनेस</span><span class="cf1"> मिलेगा.</span></p>
<p>                                                                                                <!-- input-->
                                            </div>
<p><a href="https://www.abplive.com/news/putin-india-tour-explained-how-historic-vladimir-putin-india-visit-revive-cooling-ties-us-europe-jealous-3052939" target="_blank" rel="noopener">Source link </a></p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://fastnewsglobe.com/explained-%e0%a4%b5%e0%a5%8d%e0%a4%b2%e0%a4%be%e0%a4%a6%e0%a4%bf%e0%a4%ae%e0%a5%80%e0%a4%b0-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%a4%e0%a4%bf%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%a4/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
		<post-id xmlns="com-wordpress:feed-additions:1">118392</post-id>	</item>
	</channel>
</rss>
